Follow Jacques De Rotter's search for Jan De Waardt drawing of coal mine in Frameries

 

Volg Jacques De Roter op zoek naar de tekening van Jan De Waardt van een kolenmijn in Frameries

 

 

OP ZOEK NAAR JAN DE WAARDT (25112012)

 

Het moet halverwege de jaren 80 van de vorige eeuw zijn geweest dat ik op een rommelmarkt in Den Briel een verwaarloosde tekening in een beschadigde donkergrijze lijst zag liggen. “Frameries Mei 98” stond er in de linker benedenhoek en rechtsonder de naam van de maker: Jan de Waardt. Waarschijnlijk signeerde hij zo. Ik had wat met de tekening en kocht die zonder lang na te denken voor het luttele bedrag van vijf gulden. Het werk paste mooi in mijn groeiende verzameling van zwart-wit prenten, hoewel die tot dan toe uitsluitend uit hout- en linosnedes bestond. De overduidelijk in een zwaar vervuild industriegebied gemaakte tekening – de rokende schoorstenen, de afvalhopen en een gebouw dat op een fabriek lijkt lieten weinig te raden over - sprak me gewoonweg aan. Om in het pre-internettijdperk echter uit te vinden wie Jan de Waardt was of wat “Frameries” betekende, was zoals het zoeken naar de fameuze naald in de hooiberg: iets dat je nooit vindt, tenzij je zowel geduld als geluk hebt. En dat laatste had ik een tijd later bij vrienden die in het hart van Brussel – vlakbij de Grote Markt en Manneken Pis in de Spoormakersstraat - een unieke winkel hadden die altijd vol stond met kunst en bijzondere boeken die je zelden ergens anders kon vinden. Daar kwam zowaar op een keer een catalogus uit 1982 tevoorschijn met een biografie van Herman Heyenbrock waarin onder meer kort wordt stilgestaan bij een gezamenlijke reis met Jan de Waardt naar de Borinage.

 

 

 

 

Jan De Waardt - artikel

Coal mine in Frameries by Jan De Waardt (1898) / Kolenmijn in Frameries door Jan De Waardt (1898)

 

 

 

“In 1898 maakte Heyenbrock een tweede reis naar de Borinage, nu samen met Jan de Waardt. Het mag worden aangenomen dat de werkplaatsen dit keer kritischer zijn bekeken dan acht jaar tevoren. Ook een verschil in opvatting tussen beide schilders over de presentatie van het onderwerp komt tot uiting tijdens deze reis. In een interview uit 1914 met de kunstcriticus Frans Netscher brengt Heyenbrock dit als volgt ter sprake: “De grote verandering in mijn leven kwam toen ik met Jan de Waardt naar de Borinage ging in 1898, en we dus met het land van “Germinal” kennismaakten. Hij om model te tekenen, ik vanwege de landschappelijke motieven. Wat had hij een moeite om modellen te krijgen. Van poseren hadden die moe-afgesloofde beweegelijke typen gen idee, en hoe voelde ik mij lam geslagen bij het zien van al die ellende en toch weer zo mooie pittoreske gegevens.......!”

 

Bingo! Frameries bleek een mijndorp in de Borinage, niet ver van Bergen in het Waalse steenkolenbekken. In de streek die destijds was doortrokken van armoede, uitbuiting en ongekende industriële vervuiling. De heuvels op de tekening zijn vast en zeker terrils, sintelbergen, mijnafval. De fabrieksgebouwen en schoorstenen zijn vrijwel zeker die van een steenkolenmijn. Jan de Waardt kreeg een vaag gezicht, de tekening van de rommelmarkt werd een bijzondere tekening. Zo bijzonder zelfs dat ie aan het einde van mijn toenmalige huwelijk met mij mee verhuisde en uiteindelijk een plaats aan de muur kreeg in mijn pied-à-terre op vaderlandse bodem. Dat de tekening smerig was en aan de achterkant door een lelijk stuk bruin karton werd “beschermd” stoorde me nooit, het hoorde gewoon bij het afgebeelde vuile landschap. Dat vond ik tot een paar maanden geleden, toen ik een ter zake kundige vriend vroeg of hij de tekening eventueel zou kunnen “opfrissen”. Dat kon hij en dat deed hij. Maar er was meer: nadat de klus was geklaard, stelde hij voor om naar Frameries en de Borinage te gaan om te zien of we nog iets van het afgebeelde zouden kunnen terugvinden.

 

Ter voorbereiding vind ik, dankzij de technologische ontwikkeling die sinds de aankoop van de tekening heeft plaatsgevonden, op de website van de Stichting Herman Heijenbrock, Heijenbrock met een “ij” en niet langer met een “y”, een soortgelijke tekst als in de catalogus van dertig jaar geleden. Over Jan de Waardt is en blijft ook op het internet bar weinig te vinden, hoewel goed door zoeken wordt  beloond. Afbeeldingen van 22 werken – waarvan 19 tekeningen - die in bezit zijn van het Gemeentemuseum van Helmond, alle afkomstig uit de collectie van Heijenbrock. Het Rijksmuseum bezit 31 werken, aan het Drents Museum warden recent 5 tekeningen geschonken. Geen enkele tekening echter uit de Borinage, maar illustraties, portretstudies, karikaturen, een enkel landschap. Voorts zijn er boeken met illustraties van de Waardt zoals: “Een vergeten hoofdstuk: Blanke Slaven”, een supplement bij het gedenkboek “Eene Halve Eeuw” van de historicus P.H. Ritter jr. Dat echter niets met de mijnwerkers uit de Borinage heeft te maken, maar een ode aan het Huis van Oranje betreft. Én een drietal boeken uit de serie “Brielse Zeeheldbiografieën” van de Brielse schrijver en stadsarchivaris Johan H. Been. Den Briel, waar ik de tekening kocht!

 

Net als Heijenbrock en de Waardt in 1898, vertrekken wij vanuit Rotterdam naar Frameries. Hoewel de afstand naar de Borinage en de provincie Henegouwen in kilometers niet veel zal verschillen met die van toen, reizen wij er een dikke eeuw later in een paar uur naar toe.                  

wordt vervolgd


Read more / Lees meer :
http://www.jacquesderhoter.com/subindex.htm